Ayna görüntüsü birbiriyle cakismayan tüm molleküller optikce aktiftir. ve bu moleküller cogunlukla kiral karbon atomu icerirler. Ama her kiral karbon iceren molekül optikce aktif olmadigi gibi, her optikce aktif molekül de kiral karbon içermemektedir.

Optikce aktif moleküllerin ayna görüntülerine enantiomer denir.

Optikce aktif moleküller polarize isigi belli bir acida kirarlar. Bu aciya optik dönme acisi denir. Maddeden maddeye göre degistigi icin maddelerin ayirt edici özellikleri arasindadir. Kullanilan cözücüye göre de bu aci degismekte hatta cok nadir olarak isaret bile degistirmektedir (kendimden biliyorum).

Eger optikce aktif maddenin her iki enantiomeri de bir karisimda ayni miktarlarda bulunuyorsa, bu karisima rasemik karisim denir. Rasemik karisimlar optikce aktif degildir. Polarize isigin acisini aslinda degistirirler ama her iki enantiomer de ayni miktarda ama zit yönlere cevirdikleri icin toplam etki sifir olarak görünür. Ve önemli bir bilgi olarak: " Rasemik karisimlarin erime noktalari saf enantiomerlerinkinden farklidir".

Türkceye cevirmekte biraz zorlansam da, retention kelimesinin sözlük anlamlarinin ve de buradaki anlaminin kesistigi bir ifade kullanmaya calistim ve de ortaya korunma cikti. Konfigurasyon korunmasi, Konfigurasyon cevrilmesinin tam tersi ve de isminden anlasilacagi üzere, bir tepkimede,R veya S konfigurasyonuna sahip bir stereojenik merkezin bu konfigurasyonunu korumasina verilen isimdir.

Bazen, tepkimenin mekanizmasindan dolayi dogrudan bir korunma gerceklesirken bazen de, tepkime iki adet konfigurasyon cevrilmesi gecirir ve net sonuc olarak konfigurasyon korunmasi ortaya cikar. Ikinci tür konfigurasyon korunmasi daha sik karsimiza cikmaktadir.

Kiral karbona sahip olmalarina ragmen optikce aktiflik gösteremezler. Çünkü ayna görüntüleri birbiriyle cakisir. Bunun nedeni de, böyle molekülde, bir simetri düzleminin bulunmasidir.

Konuya biraz tersten giris yapmis oldum, aslında, söyle ifade etmek gerekir: Stereojenik merkeze sahip ama simetri düzlemi de iceren moleküllere mezo bileşikler denir. Hah simdi oldu..:). Bir de örnek verelim tam olsun.

 

Ilk olarak, Louis Pastör (bildigimiz Pastör)(orjinal yazilisini bilemiycem simdi,Pasteur sanirim ama emin degilim kusura bakma Pastör, topragin bol olsun.) tarafindan sodyum tartarat ile yapilmistir.

Sodyum tartarate optikce aktif bir maddedir. Tartarik asit üzüm asiti olarak da bilinir. Sodyum tartarat da üzümden elde edilmektedir. Dogadaki hali elbette ki optikce aktiftir yani sadece tek bir enantiomer halinde bulunur.
Pastör, bazi mayalarin rasemik tartaratin bir enantiomerini yerken digerini yemeyip yaninda yattigini gözlemlemistir. Sentetik olarak elde edilen rasemik sodyum tartarati maya kullanarak enantiomerlerine ayiran Pastör, bu sayede, rasemik karisimlarin ayrilmasi konusunun öncüsü olmustur. Aslinda Pastörün kendisi icin stereokimyanin babasi diyebiliriz. Asimetrik kristallerin düzlem polarize isigin acisini degistirdigini ilk bulan kisidir de kendisi ayni zamanda.

Günümüzde bir cok rasemik karisim, optikce aktif baska maddelerle tuzlari olusturulup kinetik ayirma yöntemi ile enantiomerlerine ayrilirlar. Kinetik ayirma aslinda, rasemik bir karisimi, kiral baska bir madde ve tepkime hizi farklarini kullanarak enantiomerlerine ayirmaktir. Bu kiral maddelerle diastereomerik tuz olusturup, secici cöktürme yoluyla olabilirken, ayrica, optikce aktif maddelerle tepkimeye sokup, bir enantiomerin daha hizli bir sekilde tepkimeye girip, digerinin ya hic girmemesi ya da daha yavas bir sekilde tepkimeye girmesi yoluyla da olabilmektedir. Adi üstünde, kinetik yani tepkime hizi kullanarak enantiomerlerin ayrilmasi (resolution).